Ngā rongo o te rāngai
Me pēhea te tuhi tahua mā tētahi kawhe i te Ara o te Hunga Haere Tapu: parakuihi, tiki kai hei hari atu me te āwhina reo
Me mārama wawe te hunga haere ki ngā kawhe i te ara ki ngā kai e wātea ana i taua wā, ngā rahinga me ngā kōwhiringa, me te wāhi tiki i muri i te utu. Me wātea hoki he whakamārama me te āwhina mā te hunga e hiahia ana ki te noho whakatā. He horopaki āwhina reo anake tā te pānui mō te manaaki reo maha i te tau 2025; ehara i te whakaaturanga mō ngā huihuinga o te tau 2026, mō te tokomaha rānei o te hunga e haere ana i te ara.
Mā te tahua o tētahi kawhe i te ara o te hunga haere tapu e whakautu ngā pātai a te hunga e tere haere ana i taua wā tonu: he aha ngā kai e wātea ana ināianei, he aha te rahinga me ngā kōwhiringa e tonoa ana, ka taea rānei te hari atu, kei hea te tiki, ā, ko wai hei pātai mēnā kāore e mārama ki te reo. He wā poto noa iho tā ētahi e noho ai, ko ētahi e hiahia ana ki te noho whakatā; ahakoa te roa o te noho, kāore he take me whakamārama te tangata i tana haerenga kia whiwhi ratonga ai.
I te pānui a te Tari o te Hunga Haere Tapu i 2025-6-10, i whakamāramatia te kaupapa manaaki ā-reo o taua tau. I tua atu i te reo Pāniora, i whai wāhi mai te reo Tiamana, te reo Ingarihi, te reo Wīwī me te reo Tatimana.
E kōrero ana te pānui mō te kaupapa manaaki reo i te pito whakamutunga o te ara i te tau 2025. Kāore he tatauranga mō te ōrau o ngā tāngata nō tēnā whenua, nō tēnā whenua, mō te tokomaha rānei o ngā kiritaki o ngā kawhe i te ara i ngā wā kai, ā, ehara hoki i te whakaaturanga o ngā whakaritenga mō ngā kaupapa o te tau 2026. Ko te whakaaro ka taea te whai, ko te whakarato āwhina reo. Ko ngā reo ka tautokona tonutia e tō ake kawhe me hāngai ki ngā pātai ka tae mai me tōna āheinga ki te arotake i ngā kōrero.
Whakamāramatia ngā mea ka taea te tuku mō te parakuihi i taua wā
- Ngā wā tuku kai: Whakamāramatia ngā inu, ngā kai māmā me ngā kai wera e wātea ana i tēnei wā. Mēnā ka whakatārewatia te ratonga mō tētahi wā, ka pau rānei tētahi kai, whakahoutia ngā kōrero i te tomokanga me te tahua.
- Ngā rahi inu: Whakamāramatia te rahi kapu, mēnā he inu wera, he inu mātao rānei, ngā momo miraka me ngā kōwhiringa tāpiri utu. Kaua e waiho mā te kiritaki e matapae mā te whakaahua anake.
- Ngā kai: Ka taea te pupuri i ngā ingoa ā-rohe, engari tāpirihia ngā kai whakauru, te tikanga tunu me te rahinga e whakamahia ana e tō kawhe.
- Te tiki kai mā te haere: Whakamāramatia ko ēhea kai ka taea te hari atu, kei hea te tiki, ā, he aha te tohu hei tirotiro.
- Te wāhi tono āwhina: Kōrerotia ki ngā kiritaki ka taea te pātai tika ki ngā kaimahi. Whakaratohia hoki he huarahi tono mā te waha, mā te pepa rānei, mō te hunga kāore e whakamahi waea.
Kia ōrite te tikanga o ngā kupu mō te haurua o te rahinga, te rahinga katoa, te mea kotahi me ngā kai tāpiri. Kaua e whakaingoa anō i tētahi kai ā-rohe hei kai nō tāwāhi kē, he rerekē nei, kia taunga noa ai te ingoa ki te tangata. Ehara te tere o te haere i te pūtake hei kī taurangi mō te kai tōtika, mō te haumaru rānei. Mā te tangata e mōhio ana ki ngā kai whakauru me ngā tikanga whakarite e whakaū ngā mōhiohio mō ngā kai e pāwera ai te tangata me ngā hiahia kai motuhake.
Wehea ngā kōwhiringa, te utu me te tatari ki te tiki kai i te pae hoko
He rerekē te āwhina e hiahiatia ana e te tangata e whiriwhiri kai tonu ana, e whakarite ana ki te utu, me te tangata kua utu kē, e tatari ana ki te tiki kai. Whakaritea he wāhi tū, ā, tukua ngā kai i runga i te tohu o te ota, kia kore ai te hunga tiki kai e mate ki te kōpiri anō ki roto i te rārangi tono. Ki te rite te inu i mua i te kai wera, whakamāramatia ngā mea kua tikina kē me ngā mea kei te tatari tonu kia tikina, kia taea ai e te kaimahi e whai ake nei te whai tonu i te āhua o te ota.
- E kī ana te kiritaki kua tukuna kē te ota: Tirohia te ota taketake, ngā kōwhiringa me te tūnga i mua i tō whakatau mēnā me tāpiri anō, kia kore ai e whakaritea tuaruatia te kai.
- Tuku ā-wāhanga: Tirohia ia kai i te wā e tukuna ana. Ehara te rironga o te kawhe i te tohu kua tiki kē te kiritaki i te ota katoa.
- Kāore i te mārama mēnā kua utua: Mā te kaimahi kua whakaritea e whakaū. Kaua e tono kia utua anō hei whakakapi i te tirotiro, ahakoa e tere ana te kiritaki.
Kaua te āwhina reo e whakatau ko wai te kiritaki, he aha rānei ōna hiahia
Tukuna mā ngā kiritaki tonu e kōwhiri te reo mā te ingoa o taua reo. Kaua e whakatau i tō rātou whenua, whakapono rānei i runga i ngā pēke tuara, kākahu, āhua, hoa haere rānei. Ki te taea e tō kawhe te tiaki pono i ētahi reo ruarua noa iho, me whakarite kia tika ngā mōhiohio ka tino whakamahia, ā, me whakamārama ko wai ka whakautu i ērā atu pātai. Kaua e whakaputa i ngā whakamāoritanga maha kāore he tangata hei arotake.
Kāore te hunga e hiahia ana ki te whakatā marire e mate ki te kōrero mō te tawhiti kua oti i a rātou te hīkoi. I te whakatakoto tueke, ko te mea tuatahi kia wātea ngā ara haere, ngā putanga me ngā ara mahi a ngā kaimahi. Whakamāramatia te whānuitanga o ngā ratonga pēnei i te rokiroki tueke me te whakahiko pūhiko mēnā anake e tino tukuna ana e te kawhe. Kaua e kī taurangi mō tētahi ratonga kāore i te wātea.
I te arotakenga whai ake, tirohia ngā wāhi e hiahiatia tonutia ana he whakamārama
Tuhia motuhaketia ngā raruraru mō te hē o te māramatanga ki ngā wā tuku kai, te rangirua o ngā rahinga me ngā kōwhiringa, te kore mōhio ki te wāhi tiki me te kore whiwhi āwhina reo. Puritia ngā kōrero mō te raruraru me te wā ratonga anake. Tērā pea ka rerekē te āhua o te tū ki te whakatā me te roa o te noho a te tangata i ngā wāhi rerekē o te ara; kaua e whakaarohia ko ngā kaupapa i te pito whakamutunga o te ara, ko te taenga mai rānei o te tini ki te kawhe i tētahi wā kotahi, he tohu mō tētahi ritenga ka mau tonu.
Mā tētahi e mōhio ana ki te reo e whāia ana, e mōhio ana hoki ki ngā kai, e arotake ngā kōrero e hāngai ana. Mēnā ko te tiki kai, ko ngā wā tuku kai rānei ngā tino take o ngā pātai, whakatikaina ngā whakamārama e hāngai ana me ngā whakaritenga o te pae hoko i te tuatahi. Tāpirihia ētahi atu reo mēnā anake he pātai tūturu e whakaatu ana i te hiahia mō aua reo, ā, he tangata hoki hei arotake tonu i ngā kōrero.