Ngā rongo o te rāngai
Me pēhea te tuhi mārama i ngā utu ki te tahua wharekai: ngā waeine utu, ngā mea kei roto i ngā huinga kai me ngā kōwhiringa whai utu tāpiri
Me wehewehe ngā utu mō ia tangata, mō ia tohanga me ngā utu ā-taumaha. Me mārama hoki i mua i te kōwhiri he aha kei roto i te huinga kai, he aha ngā mea ka tāpiri utu, ā, he aha ngā whakakapinga me pātai atu. Kei tēnei tuhinga tētahi rārangi arowhai mō ngā utu me ngā mea kei roto; he horopaki noa iho ngā whakapaunga tāpoi o 2026/8, kāore e whakamahia hei whakatau i te tahua mō tētahi kai kotahi, i te nui rānei o ngā pikinga utu.
Me whakamōhio ngā whakamārama utu o te tahua wharekai ki ngā manuhiri, i mua i tā rātou tono, mō ngā mea e toru: he aha te waeine e hāngai ana ki taua utu, he aha ka tukuna taunoa, ā, ka tāpiri utu rānei mēnā ka whakarerekētia te kōwhiringa. Me mārama ēnei kōrero i te tuatahi, kātahi ka tirohia mēnā e hāngai ana ngā whakaahua, ngā whakamāoritanga me ngā whakamārama ā-waha.
I whakaputaina e INE ngā raraunga rangitahi o EGATUR mō Ākuhata i te 2026-10-2. Kei roto i ngā kāwai whakapaunga ko te nohoanga, te ikiikitanga ā-ao, te kai me ētahi atu whakapaunga haerenga.
E whakaatu ana ēnei tatauranga i ngā whakapaunga mō te haerenga katoa, ehara i te rangahau utu mō ngā wharekai. Kāore e taea te huri i te whakapaunga toharite mō ia rā o te haerenga hei tahua mō te kai kotahi a te manuhiri kei mua i a koe; kāore hoki e ranea hei whakaū me hiki whānui ngā utu a te wharekai. Me whakatakoto tonu ngā utu o te tahua i runga i ngā utu whakahaere, te āhua o te tuku kai me te tūnga o tō wharekai. Ko te kaupapa o tēnei tuhinga he whakamārama tika i ngā utu kua whakatauria kē.
Me mārama i te tuatahi te waeine e hāngai ana ki te utu
Tērā pea e hāngai ana te utu kotahi ki te tangata kotahi, ki tētahi kai kotahi, ki te tohanga kotahi, ki tētahi rīhi katoa rānei hei tuari mā te tokomaha. Me whakaatu motuhake ngā utu mō te haurua tohanga me te tohanga katoa. Mō ngā kai ka utua ā-taumaha, whakamāramatia te waeine me te tikanga e whakaū ai i te taumaha tūturu. Kaua e waiho mā ngā manuhiri e whakapae, i runga i te rahi o te pereti, i te whakaahua rānei, he aha te mea e utua ana.
- Te kai me te rahi o te tohanga: tuhia te ingoa o te kai e hokona ana, ā, whakaūngia ngā rerekētanga o te mea kotahi, te haurua tohanga, te tohanga katoa me te tohanga hei tuari.
- Te waeine utu: tuhia mēnā he utu mō ia tangata, mō ia tohanga, ā-taumaha rānei; kaua e waiho ko te rahinga moni anake.
- Ngā mea kei roto taunoa: whakarārangihia ngā rīhi taha, te parāoa, ngā ranu me ngā inu ka tukuna ngātahitia ki te kai.
- Ngā mea ka tono motuhake: whakamōhiotia ko ēhea kōwhiringa ka tāpiri utu, ā, tuhia te rerekētanga utu ki te taha tonu o te kōwhiringa.
- Ngā mea me whakaū i te wharekai: tohua mā wai e whakaū te utu o te rā, te paunatanga, te whakakapinga rānei, kātahi anō ka whakaae ki te kōwhiringa motuhake.
Wehea ngā mea kei roto i te huinga kai, ngā kōwhiringa me ngā mea ka tono motuhake
Me tuhi mārama ki te huinga kai tina e hia ngā rīhi ka taea te kōwhiri, ko ēhea ngā inu hei kōwhiringa, ā, mēnā me kōwhiri te manuhiri i te purini, i te kawhe rānei, mēnā kei roto ngā mea e rua, me tono motuhake rānei. Mēnā kāore e taea te tuku tētahi kai i taua rā, me whakaū te kīhini i ngā kai whakakapi e wātea ana me ō rātou utu, kātahi ka whakamōhio atu ki ngā kaimahi ratonga. Kaua e waiho mā ngā kaimahi rerekē e whakatakoto ture rerekē i taua wā tonu.
- Whakarārangihia motuhaketia ngā mea kei roto me ngā kōwhiringa e wātea ana; kaua e whakakapi i ngā whakamārama ā-tuhi ki ngā whakaahua o ngā kai kua whakatakotoria.
- Whakaaturia te utu tāpiri ki te taha tonu o te kōwhiringa; kaua e whakamōhio i ngā utu matua i muri i te tukunga o te ota.
- Whakaū i te tuatahi ka taea e te kīhini te whakarerekē i te rīhi taha, kātahi ka whakamārama mēnā he utu tāpiri. Kaua e kī ka taea te whakarerekē i ngā wā katoa, ahakoa te aha.
- Kia ōrite ngā kōwhiringa huinga kai i te tahua pepa, i te tahua waea pūkoro me ngā putanga o te tahua i ngā reo matua. Ina whakahoungia tētahi, tirohia hoki ērā atu wāhi e whakaaturia ana te tahua.
Whakamāramatia te nui o ngā tohanga hei tuari, kaua e whakatau i te nui o te kai mā te manuhiri
Mō ngā rīhi hei tuari, ka taea te whakamārama i ngā kai o roto, te rahinga tūturu me ngā rahi e wātea ana. Ko te kōrero mō te tokomaha ka taea te whāngai he aratohu noa iho e hāngai ana ki ngā āhuatanga o te kai; ehara i te kī taurangi ka ranea mā te katoa. Me pātai tuatahi ngā kaimahi mēnā ka noho te rīhi hei kai matua, hei rīhi taha rānei, ā, mēnā ka tono anō ngā manuhiri i ētahi atu kai, kātahi ka waiho mā rātou e whakatau te rahinga. Me hāngai ngā kōrero mō te taumaha me ngā kai o roto ki ngā taipitopito kua whakaūngia e te kīhini, ā, me whakaatu te whakaahua i te kai e hokona ana i taua wā.
Rapua te whakamārama me whakatika mā te tirotiro i te wāhi i ara ake ai te raruraru
I mua i te tukunga o te ota, whakahokia atu ngā kōrero mō te rahi kua kōwhiria, te huinga kai me ngā mea tāpiri. Mēnā me whakarerekē tētahi ota kua tukuna kē, tirohia te ota taketake me te āhua o te taka kai i mua i te whakatika i te rerekētanga utu; kaua e tuhi anō i tētahi ota mō taua kai anō. Mēnā he raruraru mō te utu i te wā e utua ana te pire, whakatauritea ki te ota taketake me ngā utu kua tuhia. Mā te kaiwhakahaere e pupuri ngā kōrero taketake me te whakatau i te take; kaua e tono ki te manuhiri kia utu anō hei whakatau i te rangirua.
I te arotake, tuhia motuhaketia ngā pōhēhētanga mō te waeine utu, ngā pōhēhētanga mō ngā mea kei roto, me ngā hapa tāuru pire. Mō ngā momo pōhēhētanga tuatahi e rua, hoki ki te tahua, ki te whakaū ota rānei ki te whakatika; mō ngā hapa tāuru pire, tirohia ngā tāurunga o te pire. Kaua e huna i ngā take rerekē ki raro i te kōrero whānui “kāore i mārama te whakamārama i te utu”. Mō ngā whakaritenga motuhake e pā ana ki te tāke, ngā utu tāpiri, ngā tikanga rānei e āhei ai ngā hekenga utu, me whakaū te kaiwhakahaere i ngā ture ā-rohe, kātahi ka whakamōhio atu ki te katoa kia ōrite ai ngā kōrero.